منظور از بازار اولیه و ثانویه چیست؟ تفاوت های این دو بازار در بورس

مقدمه

بازار سرمایه از اجزای مختلفی تشکیل شده است که هرکدام نقش مشخصی در تأمین مالی و گردش سرمایه ایفا می‌کنند. دو مفهوم بسیار مهم در این بازار، «بازار اولیه» و «بازار ثانویه» هستند که نوع معامله و مسیر حرکت سرمایه را مشخص می‌کنند. بسیاری از سرمایه‌گذاران تازه‌وارد، این دو بازار را با یکدیگر اشتباه می‌گیرند؛ در حالی که شناخت دقیق آن‌ها برای درک سازوکار بورس ضروری است.
بازار اولیه محل تولد اوراق بهادار جدید و تأمین مالی شرکت‌هاست، در حالی که بازار ثانویه بستر اصلی خرید و فروش سهام میان سرمایه‌گذاران محسوب می‌شود. در این مقاله به بررسی دقیق مفهوم بازار اولیه و ثانویه، تفاوت‌ها، کاربردها و نقش آن‌ها در بورس می‌پردازیم.

 

بازار اولیه چیست؟

بازار اولیه (Primary Market) بازاری است که در آن اوراق بهادار برای اولین بار عرضه و فروخته می‌شوند. در این بازار، شرکت‌ها یا نهادهای مالی با هدف تأمین سرمایه مورد نیاز خود، سهام یا سایر اوراق بهادار را مستقیماً به سرمایه‌گذاران عرضه می‌کنند.

معمول‌ترین شکل فعالیت بازار اولیه، عرضه اولیه سهام (IPO) و پذیره‌نویسی است. در این فرآیند، سرمایه‌گذاران با خرید سهام، سرمایه خود را مستقیماً در اختیار شرکت منتشرکننده قرار می‌دهند. بنابراین در بازار اولیه، فروشنده همیشه خود شرکت یا ناشر اوراق است.

 

اهداف بازار اولیه

مهم‌ترین اهداف بازار اولیه عبارت‌اند از:
-تأمین مالی شرکت‌ها برای توسعه فعالیت‌ها
-جذب سرمایه برای پروژه‌های جدید
-افزایش سرمایه شرکت‌های بورسی
-فراهم‌کردن امکان ورود شرکت‌های جدید به بازار سرمایه

بازار اولیه نقش حیاتی در رشد اقتصادی دارد، زیرا منابع مالی را از سرمایه‌گذاران به سمت بنگاه‌های اقتصادی هدایت می‌کند.

 

روش‌های عرضه در بازار اولیه

عرضه اوراق در بازار اولیه معمولاً به روش‌های زیر انجام می‌شود:
-عرضه اولیه عمومی (IPO)
-پذیره‌نویسی افزایش سرمای
-عرضه اوراق بدهی و اسناد خزانه
-تأمین مالی جمعی از طریق صندوق‌ها

در همه این روش‌ها، قیمت‌گذاری معمولاً توسط شرکت‌های تأمین سرمایه و تحت نظارت سازمان بورس انجام می‌شود.

 

بازار ثانویه چیست؟

بازار ثانویه (Secondary Market) بازاری است که در آن اوراق بهاداری که قبلاً در بازار اولیه عرضه شده‌اند، مجدداً میان سرمایه‌گذاران خرید و فروش می‌شوند. در این بازار، شرکت منتشرکننده نقشی در معامله ندارد و تنها خریداران و فروشندگان، سرمایه‌گذاران هستند.

تمام معاملات روزانه سهام در بورس و فرابورس ایران، جزو معاملات بازار ثانویه محسوب می‌شوند. اگر فردی سهامی را در عرضه اولیه خریداری کرده باشد، برای فروش آن باید به بازار ثانویه مراجعه کند.

 

اهمیت بازار ثانویه در بورس

وجود بازار ثانویه برای کارایی بازار سرمایه کاملاً ضروری است، زیرا:
-نقدشوندگی اوراق بهادار را فراهم می‌کن
-امکان خروج سرمایه‌گذاران از بازار را بدون فشار به شرکت ایجاد می‌کند
-قیمت سهام را به‌صورت شفاف و لحظه‌ای کشف می‌کند
-اعتماد سرمایه‌گذاران به بازار اولیه را افزایش می‌دهد
-بدون بازار ثانویه، سرمایه‌گذاری در بازار اولیه جذابیتی نداشت.

 

انواع بازار ثانویه

 

۱. بورس اوراق بهادار

بورس بازاری سازمان‌یافته و قانون‌مند است که شرکت‌های بزرگ و شفاف در آن پذیرش می‌شوند. معاملات سهام شرکت‌های معتبر عمدتاً در بورس انجام می‌گیرد.

 

۲. فرابورس

فرابورس محلی برای معامله سهام شرکت‌هایی است که شرایط سخت‌گیرانه بورس را ندارند. ریسک این بازار معمولاً بالاتر از بورس است.

 

۳. بازار سوم و چهارم

این بازارها شامل معاملات عمده و بلوکی میان نهادهای بزرگ مالی هستند و بیشتر جنبه حرفه‌ای دارند.

 

نحوه انجام معاملات در بازار ثانویه

معاملات بازار ثانویه به دو شکل انجام می‌شود:
-حراج ناپیوسته: در زمان پیش‌گشایش برای کشف قیمت
-حراج پیوسته: در زمان معاملات عادی که خرید و فروش بدون وقفه انجام می‌شود
-قیمت سهام در این بازار بر اساس عرضه و تقاضا تعیین می‌شود.

 

تفاوت بازار اولیه و بازار ثانویه

مهم‌ترین تفاوت‌های این دو بازار عبارت‌اند از:

 

۱. عرضه اوراق بهادار

-بازار اولیه: عرضه اوراق برای اولین بار
-بازار ثانویه: معامله اوراق عرضه‌شده

 

۲. تأمین سرمایه

-بازار اولیه: سرمایه به شرکت می‌رسد
-بازار ثانویه: سرمایه میان سرمایه‌گذاران جابه‌جا می‌شود

 

۳. قیمت‌گذاری

-بازار اولیه: قیمت‌گذاری توسط شرکت و نهادهای مالی
-بازار ثانویه: قیمت‌گذاری بر اساس عرضه و تقاضا

 

۴. نقش شرکت

-بازار اولیه: شرکت نقش مستقیم دارد
-بازار ثانویه: شرکت نقشی در معاملات ندارد

 

ریسک و بازدهی در بازار اولیه و ثانویه

در بازار اولیه، ریسک قیمت‌گذاری نادرست وجود دارد، زیرا قیمت لزوماً منعکس‌کننده ارزش واقعی سهم نیست. در بازار ثانویه، ریسک نوسانات قیمتی، نقدشوندگی و اخبار وجود دارد؛ اما در عوض امکان کسب بازدهی بالاتر نیز فراهم است.

بازدهی بازار ثانویه وابسته به عملکرد شرکت، شرایط اقتصادی و رفتار سرمایه‌گذاران است.

 

ارتباط بازار اولیه و ثانویه

بازار اولیه و ثانویه به‌شدت به یکدیگر وابسته‌اند. بازار اولیه بدون بازار ثانویه جذابیت ندارد و بازار ثانویه بدون بازار اولیه، دارایی جدیدی برای معامله نخواهد داشت. این دو بازار در کنار هم، ستون‌های اصلی بازار سرمایه را تشکیل می‌دهند.

 

سخن آخر

بازار اولیه و بازار ثانویه، دو بخش مکمل و حیاتی بازار سرمایه هستند که هرکدام وظیفه‌ای متفاوت اما مرتبط با یکدیگر دارند. بازار اولیه مسیر تأمین مالی شرکت‌ها و بازار ثانویه بستر اصلی معاملات و نقدشوندگی سرمایه‌گذاران است. شناخت تفاوت‌ها و کارکرد این دو بازار به سرمایه‌گذاران کمک می‌کند تصمیم‌های آگاهانه‌تری بگیرند و درک بهتری از ساختار بورس داشته باشند. 

 

سؤالات متداول