شاخص بورس چیست؟ معرفی کامل انواع شاخص بورس

مقدمه

در بازار سرمایه، شاخص‌ها نقش قطب‌نما را برای سرمایه‌گذاران ایفا می‌کنند. شاخص بورس در واقع ابزاری آماری است که با استفاده از آن می‌توان وضعیت کلی بازار، روند قیمت‌ها و بازدهی سرمایه‌گذاری را در یک بازه زمانی مشخص ارزیابی کرد. برای بسیاری از فعالان بازار، اولین مواجهه با بورس از طریق شاخص‌ها شکل می‌گیرد؛ چرا که تغییرات آن‌ها تصویری کلی از سبز یا قرمز بودن بازار ارائه می‌دهد. 
چه سرمایه‌گذارانی که بر اساس تحلیل بنیادی تصمیم می‌گیرند و چه افرادی که تحلیل تکنیکال یا تابلوخوانی را مبنا قرار می‌دهند، همگی شاخص‌های بورس را به‌عنوان یکی از مهم‌ترین معیارهای تصمیم‌گیری زیر نظر دارند. شناخت انواع شاخص بورس به سرمایه‌گذار کمک می‌کند دید دقیق‌تری نسبت به شرایط واقعی بازار داشته باشد.

شاخص بورس چه وظیفه‌ای دارد؟

شاخص به‌طور کلی معیاری برای سنجش تغییرات یک متغیر یا مجموعه‌ای از متغیرهاست. در بازار سرمایه، شاخص‌ها سطح عمومی قیمت سهام، بازدهی شرکت‌ها یا عملکرد یک صنعت خاص را نشان می‌دهند. با بررسی شاخص‌ها می‌توان دریافت که آیا رشد یا افت بازار ناشی از عملکرد چند شرکت بزرگ است یا کل بازار در یک روند مشخص حرکت می‌کند. به همین دلیل شاخص‌ها ابزار مهمی برای تحلیل وضعیت گذشته، حال و حتی پیش‌بینی آینده بازار به شمار می‌آیند.

شاخص کل بورس (TEDPIX)

شاخص کل که با نام TEDPIX شناخته می‌شود، مهم‌ترین و پرکاربردترین شاخص بازار بورس ایران است. این شاخص میانگین بازدهی کل بازار را نشان می‌دهد؛ یعنی هم تغییرات قیمت سهام و هم سود نقدی پرداختی شرکت‌ها را در محاسبات خود لحاظ می‌کند. به بیان ساده، اگر فردی سبدی از تمام سهام بورسی متناسب با وزن آن‌ها در شاخص کل داشته باشد، تغییرات شاخص کل معادل بازدهی آن سبد خواهد بود.
نکته مهم درباره شاخص کل این است که شرکت‌های بزرگ‌تر با ارزش بازار بالاتر، تأثیر بیشتری بر آن دارند. بنابراین ممکن است با رشد چند سهم بزرگ، شاخص کل مثبت شود؛ در حالی که بخش بزرگی از بازار در وضعیت منفی قرار داشته باشد.

-شاخص کل هم‌وزن

شاخص کل هم‌وزن برای رفع همین ایراد شاخص کل طراحی شده است. در این شاخص، وزن تمام شرکت‌ها یکسان در نظر گرفته می‌شود و اندازه شرکت تأثیری در میزان اثرگذاری آن ندارد. به همین دلیل، شاخص هم‌وزن تصویر دقیق‌تری از وضعیت کلی بازار و عملکرد سهام کوچک و متوسط ارائه می‌دهد.
گاهی مشاهده می‌شود که شاخص کل منفی است اما شاخص هم‌وزن مثبت باقی می‌ماند؛ این موضوع نشان می‌دهد که سهام بزرگ افت کرده‌اند اما بخش عمده بازار عملکرد مطلوبی داشته است.

-شاخص قیمت (TEPIX)

شاخص قیمت یا TEPIX میانگین تغییرات قیمت سهام شرکت‌های پذیرفته‌شده در بورس را نشان می‌دهد و برخلاف شاخص کل، سود نقدی در آن لحاظ نمی‌شود. در واقع این شاخص فقط بازدهی ناشی از افزایش یا کاهش قیمت سهام را بررسی می‌کند.
شیوه محاسبه شاخص قیمت مشابه شاخص کل است و در آن نیز شرکت‌های بزرگ‌تر اثر بیشتری دارند. نسخه هم‌وزن این شاخص نیز وجود دارد که در آن تمام شرکت‌ها وزن یکسانی دارند.

-شاخص آزاد شناور (TEFIX)

شاخص سهام آزاد شناور تغییرات قیمت سهامی را نشان می‌دهد که در اختیار سهامداران خرد قرار دارد و آماده خرید و فروش در بازار است. سهام مدیریتی و راهبردی که معمولاً معامله نمی‌شوند، در این شاخص لحاظ نمی‌شوند.
هرچه درصد سهام شناور آزاد یک شرکت بیشتر باشد، نقدشوندگی و جذابیت آن برای سرمایه‌گذاران افزایش می‌یابد. شاخص آزاد شناور به سرمایه‌گذاران کمک می‌کند میزان واقعی عرضه و تقاضا در بازار را بهتر درک کنند.

-شاخص بازار اول و بازار دوم

بورس تهران شرکت‌ها را بر اساس معیارهایی مانند میزان سرمایه، درصد شناوری و سابقه فعالیت به بازار اول و بازار دوم تقسیم می‌کند. شاخص بازار اول بیانگر سطح عمومی قیمت سهام شرکت‌های بزرگ و معتبرتر است که شرایط سخت‌گیرانه‌تری برای پذیرش دارند.
در مقابل، شاخص بازار دوم عملکرد شرکت‌هایی را نشان می‌دهد که از نظر سرمایه و شرایط پذیرش، در سطح پایین‌تری نسبت به بازار اول قرار دارند. بررسی این دو شاخص به سرمایه‌گذاران کمک می‌کند ریسک و بازده بخش‌های مختلف بازار را مقایسه کنند.

-شاخص‌های بورس جهانی

در بازارهای بین‌المللی نیز شاخص‌های معتبری وجود دارد که وضعیت کلی اقتصاد و بازار سهام را نشان می‌دهند. از معروف‌ترین آن‌ها می‌توان به S&P 500، Dow Jones و Nasdaq اشاره کرد. این شاخص‌ها معیار مهمی برای سرمایه‌گذاران جهانی هستند و تغییرات آن‌ها بر بازارهای مالی سراسر دنیا تأثیر می‌گذارد.

چرا شناخت شاخص‌ها برای سرمایه‌گذار مهم است؟

شاخص‌ها به سرمایه‌گذار کمک می‌کنند دیدی کلان نسبت به بازار داشته باشد و از تصمیم‌گیری‌های احساسی پرهیز کند. با مقایسه عملکرد سبد سهام با شاخص‌های مختلف، می‌توان میزان موفقیت استراتژی سرمایه‌گذاری را سنجید. همچنین شاخص‌ها ابزار مناسبی برای تحلیل روندهای بلندمدت بازار و تشخیص دوره‌های رونق و رکود هستند.

سخن آخر

شاخص بورس، زبان مشترک فعالان بازار سرمایه است و بدون شناخت آن، تحلیل درست بازار امکان‌پذیر نخواهد بود. هر شاخص زاویه دید متفاوتی از بازار ارائه می‌دهد و ترکیب آن‌ها می‌تواند تصویر دقیق‌تری از شرایط واقعی بورس به سرمایه‌گذار بدهد. اگر قصد دارید آگاهانه‌تر در بازار سرمایه فعالیت کنید، یادگیری مفاهیم مرتبط با شاخص‌ها یک ضرورت است. برای دریافت آموزش‌ها و اطلاعات تخصصی‌تر، می‌توانید از خدمات و مشاوره‌های کارگزاری گنجینه استفاده کنید.

سوالات متداول